برطبق آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت، مصرف دخانیات سالانه باعث مرگ 8 میلیون نفر در سراسر جهان می شود و مصرف دخانیات به زودی به بزرگترین علت مرگ قابل پیشگیری در سراسر جهان تبدیل می شود.

 

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، اعلام کرده است کاهش مصرف سیگار با افزایش سریع استفاده از فرم های دیگر تنباکو از جمله قلیان همرا هست.

 

قلیان جایگزین امن برای سیگار نیست، تحقیقات نشان می دهند عوارض قلیان برابر یا حتی بدتر از سیگار است به عنوان مثال: دود محیطی ناشی از قلیان می تواند خطرناک باشد، چرا که قلیان در کافه ها در فضاهای محصور و خانه های شخصی استعمال می شود و همچنین کاربران بصورت اشتراکی استفاده می کنند و این امر باعث انتقال بیماریهایی از جمله سل، هرپس و هپاتیت می شود.

 

دادی پور رئیس مرکز تحقیقات دخانیات بندرعباس به مناسبت روز جهانی بدون دخانیات در گفت وگو اختصاصی با خبرنگار دلفین اظهار داشت: دخانیات در بین مواد مخدر به ظاهر کم ارزش ترین ماده ای است که در دسترس عموم افراد جامعه قرار دارد و قبح اجتماعی آن نیز نسبت به سایر مواد مخدرکمتر است و به همین دلیل، افراد، به ویژه جوانان، خیلی آسان به استعمال دخانیات روی می آورند.

 

دادی پور بیان داشت: در ایران زنان محدودیت بیشتری در  استعمال سیگار نسبت به قلیان دارند و این در حالیست که مصرف قلیان به یک سرگرمی برای بسیاری از خانوادهها از جمله زنان تبدیل شده است.

 

وی در بخش دیگری از سخنان خود عنوان کرد: تعدادی از متخصصان به عدم حمایت های مالی توسط دولت، ازبرنامه هایی که جهت کنترل و مبارزه با دخانیات بکار می رود اشاره کردند، به اعتقاد آنها حتی اگر بودجه ای به بخش مبارزه با دخانیات تخصیص یابد، آن بودجه را جاهای دیگری مصرف کرده چرا که احساس می کنند مسئله قلیان یک الویت نیست.

 

نتایج یک نظرسنجی گسترده سال 2007 در ایران نشان داد، از بین مواد دخانی(قلیان، پیپ، سیگار) بیش از نیمی از زنان دخانیات را به صورت قلیان مصرف می کنند، به گونه ای که در بین زنان ایرانی استعمال قلیان بسیار شایع و محبوب شده است.

 

برای بار سومین بارکنگره دخانیات در شهر بندرعباس برگزار شد و تاکنون هیچ دانشگاهی در زمینه برگزاری کنگره مبارزه با دخانیات پیش قدم نشده است، چون وزارتخانه و دولت به برگزاری کنگره با این چنین عنوان بودجه ای اختصاص نمی دهد.

 

هرمزگان رتبه سوم کشور در مصرف قلیان

 

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس بیان داشت: در یک بررسی اپیدمیولوژیک، شیوع مصرف قلیان بین زنان در سیستان 8/16، بوشهر 8/14 و هرمزگان 3/10 درصد برآورد شده است.

 

وی گفت: استعمال قلیان در زنان استان هرمزگان تقریبا 9 برابر استان های دیگر است  همچنین  میزان 2-3 برابری استعمال قلیان را در میان زنان ایران در مقایسه با  زنان منطقه مدیترانه شرقی 7/8 درصد، زنان لبنانی 4درصد و زنان پاکستانی 4درصد نشان می دهد.

 

رئیس مرکز تحقیقات دخانیات و سلامت دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس اذعان داشت: میزان مصرف قلیان در زنان نسبت به مردان روند رو به رشدی داشته است و چنین روند افزایشی می تواند پیامدهای سنگینی بر روی سلامت زنان، خانواده و اقتصاد به جای بگذارد، به همین دلیل WHO در سال 2010 روز جهانی بدون تنباکو را جنسیت و تنباکو با تاکید بر روی زنان نام نهاد.

 

اغلب زنان بر این باورند عوارض مصرف قلیان از سیگار کمتر است.

 

دادی پورخاطرنشان کرد: مصرف قلیان در زنان با خطر افزایش یائسگی زودرس،کاهش تراکم استخوان، ناباروری، بارداری خارج رحمی، افزایش بیماری و مرگ و میر نوزاد، محدودیت رشد داخل رحمی و افزایش برخی ناسازگاری های کروموزمی همراه است و با این وجود مصرف کنندگان قلیان نیز تصور می کنند عوارض قلیان نسبت به سیگار کمتر است و می تواند جایگزین امنی برای سیگار  باشد.

 

رئیس مرکز تحقیقات دخانیات بندرعباس ضمن بیان اینکه مصـرف دخانیـات در نوجوانـان دارای درآمد بالا بیشتر است، در ادامه تصریح کرد: تبلیغات دخانیات که اعتقادات و نگرش های نوجوانـان دارای درآمـد پـایین را هـدف قرار می دهد، منجر به افزایش استقبال این نوجوانان برای مصرف دخانیـات مـی شـوند.

 

استادیار دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس با اشاره به علل های گرایش به دخانیات در استان مطالبی را عنوان کرد و گفت: تفاوت های فرهنگی اجتماعی، روانی و همچنین تفاوت های زیست شناختی و فیزیولوژکی زنان با مردان به خصوص در زمینه علل گرایش به مواد مختلف مسئله بودن مصرف آن را در بین زنان، حادتر، پیچیده تر و ضرورت پرداختن به آنرا نیز آشکارتر کرده است.

 

وی عواملی دیگری را که به صورت کلی در سطوح فردی، بین فردی سازمانی، اجتماعی و سیاسی منجر به گرایش زنان منطقه هرمزگان به مصرف قلیان شده را به شرح ذیل عنوان کرد و گفت: وابستگی جسمی و روانی یکی از عواملی است که منجربه گرایش زنان به قلیان شده است به عقیده زنان مصرف کننده، استعمال قلیان به دلیل تفریح و سرگرمی، لذت و خوش گذرانی، رفع اعصاب خردی چیزی جزء بهانه نیست چرا که زنان از نظر جسمی و روانی به قلیان وابسته شده اند و این وابستگی خود را با نسبت دادن به عوامل خارجی توجیه می کنند) و این مطالب به نوعی نشان دهنده نقش وابستگی جسمی و روانی به استعمال قلیان هست.

 

دادی پور گفت: احساس خلاء درونی را یکی دیگر از عواملی بود که دراستعمال قلیان موثرو مهم بود و بی توجهی از سوی اطرافیان، کمبود محبت، اعتماد به نفس پایین و دلتنگی منجر به احساس پوچی در زنان شده و آنها سعی نموده اند این خلاء ها را با استعمال قلیان پر می کنند.

 

وی همچنین عوامل فردی و خانوادگی (نظارت های سختگیرانه)، بسترهای سیاسی  اجتماعی، بسترهای محیطی فرهنگی و.... را از دلایل گرایش زنان به دخانیات عنوان کرد.

طبق آخرین نظرسنجی ها، اغلب زنان هرمزگان معتقدند در اکثر فصول سال آب و هوای شهر بسیار گرم و طاقت فرسا هست و آنها شرایط پیاده روی و ورزش را ندارند، بنابراین ترجیج می دهند جهت گذراندن اوقات فراغت به یک مکان خنک همانند کافی شاپ که در آنجا قلیان سرو می شود روی بیاورند.

 

استادیار دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس اظهار داشت: به اعتقاد متخصصان، فصلی بودن اقتصاد یکی دیگر از عوامل تاثیر گذار در استعمال مواد دخانی از جمله مصرف قلیان است.

 

وی در ادامه عنوان کرد: اقتصاد فصلی منجر به بیکاری افراد در بعضی از فصول و فراهم آمدن اوقات فراغت بیشتری می شود، بعنوان مثال افراد شاغل در بخش کشاورزی فقط چند ماه از سال را سرگرم کشاورزی هستند یا بخش های تولیدی عمدتا در سه ماه آخر سال مشغول کار هستند بنابراین احتمال زیادی وجود دارد اوقات فراغت خود را با استعمال قلیان پر کنند.

وی تصریح کرد: طبق تحقیقاتی که در استان هرمزگان انجام شده است، وضعیت اقتصادی ضعیف، سرپرستی ضعیف(عدم سرپرستی توسط پدر و مادر با هم) دوستان و خانواده( هنجارهای انتزاعی) از مهم ترین ریسک فاکتورهای تمایل به مصرف بالای قلیان در زنان بود.

 

وی گفت: افزایش سن شروع استعمال قلیان و افزایش سابقه ی استعمال قلیان از دیگر ریسک فاکتورهای موثر در استعمال قلیان در زنان بود و همچنین افزایش قبح قلیان، تمرکز بر اطرافیان زنان قلیانی، شکستن عادت استعمال قلیان و مداخلات موثر برکاهش قصد مصرف قلیان می تواند در کاهش  چنین رفتار غیر بهداشتی مثمر ثمر واقع  می شود.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس در بخش دیگری از سخنان خود گفت: تنش های خانوادگی از بارزترین آسیب های اجتماعی اعتیاد است و زمانی که خانواده متوجه نشانه های مصرف مواد نوجوان، جوان یا یکی از اعضا می شوند، به طور طبیعی یک نوع اضطراب و آشفتگی بر خانه حاکم می شود. علاوه بر این، تلاش برای رفع این مشکل و مواجهه با تغییرات رفتاری فرد معتاد سبب افسردگی های خفیف یا شدید، پرخاشگری، اختلافات خانوادگی و حتی پایین آمدن کیفیت ارتباط بین فردی اعضا می شود.

 

 

نقش مدارس و خانواده ها در پیشگیری از استعمال دخانیات

دادی پور با اشاره به نقش مدارس و خانواده ها در پیشگیری از استعمال دخانیات مطالبی را عنوان کرد و گفت: بی شک خانواده تاثیر عمیقی در رشد کودک دارد و شخصیت او را پی‌ریزی می‌کند.

 

دادی پور عنوان کرد: اگر محیط خانواده سالم باشد کودک مهر و محبت یاد می گیرد و دارای اعتماد به نفس و احساس مسئولیت می‌شود.

 

وی گفت: مطالعات متعدد و گزارش ها حاکی از آن است که اگر کودک مورد توجه خانواده واقع نشود و از خانواده طرد شود یا باالعکس، اگر بیش از حد مورد توجه و حمایت واقع شود، آماده ی کجروی، ناسازگاری و تجاوز به حقوق دیگران خواهد شد.

 

 

وی اذعان داشت: کودکانی که در محیط خانه پذیرفته نشده‌اند و با محرومیت عاطفی و فقدان مهر مادری روبرو بوده‌اند، محبت و عواطف دیگران را احساس نمی‌کنند و با ترک خانه و مدرسه و ناسازگاری با جامعه، رفتار خصمانه بروز می‌دهند و این افراد فاقد قدرت سازش می‌شوند و سرنوشت خوبی در انتظار آنان نیست.

 

 

دادی پور گفت: برقراری رابطه صحیح پدر و مادر با کودک سبب می‌شود که رشد شخصیت فرزند سیر طبیعی داشته باشد و از انحراف و کجروی در امان بماند.

 

راه های پیشگیری از آسیب های اجتماعی اعتیاد

وی راه اندازی کلینیک ترک دخانیات را یکی از راهکارهای حمایتی در پیشگیری، کنترل و قطع استعمال دخانیات به ویژه قلیان عنوان کرد و گفت: راه اندازی کلینیک ترک دخانیات یکی دیگر از راهکارهای حمایتی در پیشگیری،کنترل و قطع استعمال قلیان است، اکثر افراد پس  از  اینکه از مصرف قلیان خسته  شده، برای رهایی ازآن دنبال  کلینیک ها و مراکزی هستند که از آنها در مسیر ترک قلیان حمایت کنند.

 

همچنین از دیگر راهکارهای حمایتی در پیشگیری،کنترل و قطع استعمال دخانیات را می توان خدمات انگیزشی، حمایت و نظارت خانواده، مشارکت بین بخشی موثر، حمایت رسانه ها،حمایت های معنوی، خدمات فراغتی تفریحی، آشناسازی جامعه با حقوق شهروندی، آموزش موثر و مستمر و.... عنوان کرد. 

 

 

 

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس ابراز داشت: مسلما در هر جامعه ایی اقدامات متعددی برای جلوگیری از آسیب های اجتماعی اعتیاد صورت می گیرد و در این بین می توان گفت که پیشگیری از اعتیاد در نوجوانان و جوانان از مهم ترین گام ها در این زمینه محسوب می شود.

 

وی اذعان داشت: اگر در مدارس به طور صحیح و علمی در مورد مضرات اعتیاد به مواد مخدر آموزش داده شود، میزان شیوع چنین مشکلی کمتر خواهد شد و البته آموزش مهارت‌های فردی و بین فردی و همچنین استفاده از مشاوران متخصص جهت رفع مشکلات روحی و خانوادگی نوجوانان بسیار مهم خواهد بود.

 

 

وی در پایان افزود: مهمترین دلیل کشش نوجوانان و جوانان به سمت اینگونه مواد محیط نا به سامان خانواده، آسیب های دوران کودکی، عدم رضایت مندی عاطفی و اقتصادی، تجربه شکست عشقی، ناکامی های مختلف و فروپاشی خانواده می باشد.